Jak na świecie rozwija się kompetencje przyszłości?

  • Innowacje są coraz częściej traktowane jako podstawowe źródło rozwoju przedsiębiorstw i poszczególnych krajów.
  • Mowa nie tylko o zmianach technologicznych, ale także organizacyjnych, zarządczych i społecznych.
  • Jednocześnie od wielu lat obserwuje się silną, pozytywną korelację między rozwojem gospodarczym, poziomem innowacji a jakością systemu edukacji.
  • Opisujemy przykłady budowania kompetencji przyszłości m.in. w Szwecji, Finlandii i Danii, zapowiadając równocześnie przygotowywany przez nas raport.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w trzecim numerze magazynu Przemysł Przyszłości.


Innowacyjne gospodarki potrzebują ludzi o właściwych kompetencjach, którzy mają umiejętność adaptacji do zmieniających się warunków, zdolność ulepszania istniejących rozwiązań i generowania nowych pomysłów, a także umiejętność uczenia się nowych kompetencji. Jeżeli dany kraj chce być konkurencyjny, jego rząd musi stworzyć warunki i wspierać system, w których obywatele mogą rozwijać właśnie te kompetencje i umiejętności.

Poniżej przedstawiam przykłady systemów kształcenia i szkolenia w trzech krajach Unii Europejskiej w 2021 roku sklasyfikowanych najwyżej w Europejskim Indeksie Innowacji (European Innovation Scoreboard).

(EIS 2021)

Szwecja (1 miejsce w EIS)

Szwedzka gospodarka bazuje na wysokich kompetencjach swoich obywateli. Poziom wykształcenia wśród pracowników przemysłowych wzrósł, dzięki zmianom wprowadzonym w systemie kształcenia i szkolenia oraz podniesieniu poziomu kwalifikacji wymaganych w miejscu pracy. W ostatnim czasie opracowano dwie strategie, które podkreślają istotność rozwoju kompetencji i umiejętności dla wzrostu gospodarczego wśród wszystkich obywateli. Strategie te mówią o usprawnieniu kształcenia zawodowego w kontekście rozwoju cyfryzacji, automatyzacji i nowych technologii, tak aby dostarczać umiejętności związane z czwartą rewolucją przemysłową.

W celu zapewnienia stałego napływu pracowników o kwalifikacjach odpowiadających potrzebom rynku pracy prowadzone są programy, które:

  • zachęcają młode osoby (ze zwróceniem szczególnej uwagi na kobiety) do wyboru programów szkół zawodowych;
  • oferują ścieżki kształcenia uwzględniające praktyki zawodowe;
  • wzmacniają współpracę między edukacją a biznesem, w którym rozwijają nowe technologie;
  • uwzględniają w programach nauczania kwestie związane z programowaniem;
  • wspierają rozwój kadry nauczycielskiej, akademickiej i trenerskiej oraz elastyczność instytucji edukacyjnych w dostosowywaniu się do potrzeb rynku pracy;
  • informują osoby uczące się oraz rodziców o możliwościach, jakie dają branże przemysłu 4.0.

KUL 4.0

Politechnika Luleå realizuje projekt wspólnie z przedstawicielami przemysłu, który ma na celu ocenę i usprawnienie programów nauczania na poziomie uniwersyteckim, opracowywanych we współpracy z interesariuszami. Ekspertom zależy na zwiększeniu dostępności krótkich i elastycznych kursów dla przemysłu, aby sprostać wyzwaniom przemysłu 4.0. W centrum tego projektu jest szczególnie przemysł stalowy, przetwórczy i wydobywczy wraz z przemysłem celulozowo-papierniczym. W ramach projektu dostępny jest pakiet krótkich kursów z efektywnego procesu produkcyjnego oraz utrzymania infrastruktury i zastosowania sztucznej inteligencji.

(fot. Getty Images)

Finlandia (2 miejsce w EIS)

Już od kilku lat w swoich narodowych strategiach Finlandia zwraca uwagę na potrzebę zmian środowiska, uczenia się i rozwój kompetencji ze względu na transformację cyfrową. Digitalizacja została wzięta pod uwagę we wszystkich sektorach edukacji i szkolenia oraz ogólnie w kontekście rozwoju społeczeństwa, a cyfryzacja jest tematem przekrojowym w strategii rządu.

W celu dostosowania systemu kształcenia i szkolenia zawodowego do wymogów gospodarki przyszłości Finlandia wdrożyła w 2018 roku reformę tego sektora. Obejmowała ona:

  • reformę i cyfryzację środowisk uczenia się w odniesieniu do dostawców/instytucji edukacyjnych (np. digitalizacja procesów w praktykach edukacyjnych);
  • rozwój kompetencji kadry nauczycielskiej/trenerskiej pod kątem wsparcia rozwoju cyfryzacji w kształceniu i szkoleniu w obszarach takich, jak: indywidualne podejście do osoby uczącej się, współpraca między edukacją a biznesem, włączanie edukacji w życie zawodowe, budowanie środowiska uczenia się, uznawanie umiejętności i kompetencji nabytych wcześniej;
  • wdrożenie ogólnokrajowego, scentralizowanego elektronicznego serwisu KOSKI w celu zaspokojenia potrzeb informacyjnych obywateli oraz osób odpowiedzialnych za kształtowanie polityki uczenia się przez całe życie. KOSKI pozwala na dostęp w czasie rzeczywistym do danych osób uczących się i umożliwia lepsze planowanie oraz personalizację nauki, uznawanie umiejętności nabytych na poprzednich szkoleniach, śledzenie postępów i frekwencji, udostępnianie informacji np. przy ubieganiu się o pracę, kalkulację podziału finansowania dla poszczególnych instytucji edukacyjnych, sporządzanie statystyk oraz ewaluację systemu edukacji i szkolenia;
  • zwiększenie elastyczności systemu, tak aby osoby młode i dorośli mieli możliwość stałego podnoszenia swoich kompetencji.
(fot. Getty Images)

Studyinfo.fi

Osoby zainteresowane rozwojem swoich kwalifikacji mają dostęp do systemu (Studyinfo.fi) umożliwiającego składanie wniosków na wszystkie programy studiów prowadzące do uzyskania kwalifikacji w Finlandii, w tym kwalifikacji zawodowych. System oferuje również informacje o wszystkich programach prowadzących do nabycia kwalifikacji. Planując zmiany w systemie kształcenia i szkolenia w Finlandii, decydenci opierają się na konkretnych danych, ilościowe przewidywanie potrzeb rozwojowych ma w Finlandii długą tradycję. Dziś również przewidywanie jakościowe uważane jest za niezbędne dla opracowywanie programów i treści kształcenia, które będą odpowiadać na przyszłe potrzeby rynku pracy. Podjęto znaczne inwestycje w przewidywanie zapotrzebowania na umiejętności.

Low angle view of two engineers working on robotic arm in laboratory. Woman is using digital tablet.
(fot. Getty Images)

Dania (3 miejsce w EIS)

Duńskie społeczeństwo i duński system kształcenia oraz szkolenia zawodowego dostarczyły do tej pory wiele ukierunkowanych odpowiedzi na wyzwania wynikające z przemysłu 4.0. Rosnące zapotrzebowanie na nowe kompetencje zwłaszcza wśród wykwalifikowanych pracowników wpłynęło na stworzenie nowych strategii, rozwiązań edukacyjnych oraz zarysowanie nowych praktyk nauczania i monitorowania kształcenia i szkolenia zawodowego. W duńskim systemie zakłada się, iż edukacja musi zapewnić najlepszy na świecie kapitał ludzki, który następnie będzie rozwijał przemysł. Oznacza to więcej wykwalifikowanych pracowników mających dostęp do staży i wysokiej jakości kształcenia ustawicznego, pozwalający na zdobywanie kompetencji i umiejętności w perspektywicznych sektorach.

W obszarze kształcenia zawodowego dorosłych coraz większy nacisk kładzie się na wpływ sztucznej inteligencji i powiązanych z cyfryzacją obszarów na życie zawodowe oraz bezpieczeństwo pracy pracowników. Dania ma system kształcenia i szkolenia, w którym partnerzy społeczni odgrywają bardzo ważną rolę w interpretowaniu i wdrażaniu strategii, a szkoła zawodowa ma prawdziwą swobodę w kształtowaniu praktyk nauczania oraz w dostosowywaniu oferty edukacyjnej do potrzeb regionalnego i lokalnego rynku pracy.

Rząd duński z władzami regionalnymi i lokalnymi oraz partnerami społecznymi wspólnie wdrażają strategię cyfryzacji. W obszarze edukacji i szkolenia oparta jest ona na podstawowym demokratycznym przekonaniu, że obywatele muszą być w stanie uczestniczyć i mieć wpływ na procesy oraz decyzje, które z kolei wpływają na ich własne życie, w tym w odniesieniu do rozwoju technologii. A na mocy trójstronnego porozumienia (rząd, organizacje pracodawców i związki zawodowe) interesariusze tworzą system edukacji dorosłych i kształcenia ustawicznego, który jest zarówno bardziej elastyczny, jak i zdolny do sprostania wymaganiom biznesu.

(fot. Getty Images)

Centrum wykorzystania technologii

Rząd utworzył Centrum wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w kształceniu i szkoleniu zawodowym, które gromadzi i upowszechnia wiedzę na temat cyfryzacji w kształceniu zawodowym do lepszego zaznajomienia się wykwalifikowanych pracowników z cyfrowymi aspektami w ich obszarach tematycznych oraz w celu zapewnienia niezbędnego wsparcia dla procesu digitalizacji w placówkach edukacyjnych.

Podsumowanie

Wyżej wymienione kraje są idealnym przykładem potwierdzającym, że rozwój innowacji idzie w parze z dobrym systemem edukacji i kształcenia. Systemy kształcenia i szkolenia w krajach skandynawskich są stawiane za przykład dla pozostałych krajów Unii Europejskiej. Wynika to przede wszystkim z realnego wdrożenia idei uczenia się przez całe życie, inwestowania nie tylko w kompetencje zawodowe, ale także w umiejętności społeczne oraz działania wspierające rozwój personalny obywateli czy uznanie edukacji za politykę horyzontalną mającą znaczenie dla wszystkich obszarów.

Analizując systemy kształcenia i szkolenia w krajach członkowskich, które uznawane są za najbardziej innowacyjne, można zidentyfikować kilka wspólnych elementów. Są to między innymi:

  • włączenie kwestii związanych z rozwojem kompetencji przyszłości w narodowe strategie rozwoju gospodarczego/innowacji/przemysłu;
  • wykorzystanie narzędzi ICT w procesach edukacyjnych;
  • przewidywanie zapotrzebowania na kompetencje;
  • wsparcie nauczycieli, kadry akademickiej i trenerskiej w zakresie rozwoju ich kompetencji, w kontekście transformacji cyfrowej oraz wykorzystania narzędzi edukacyjnych opartych na nowych technologiach;
  • zapewnienie w równym stopniu możliwości rozwoju kompetencji osobom młodym i dorosłym;
  • zaangażowanie właściwych interesariuszy w proces tworzenia i wdrażania programów rozwoju umiejętności, kompetencji i kwalifikacji przyszłości.

Elementy te są spójne z zaleceniami Komisji Europejskiej w zakresie budowania systemu kształcenia i szkolenia odpowiadającego na wyzwania gospodarki przyszłości. W swoim założeniu nie są to innowacyjne rozwiązania. O większości kwestii wymienionych powyżej na poziomie europejskim mówi się od początku lat 60. XX wieku. Nowoczesne jest natomiast wykorzystanie nowych technologii do wspierania poszczególnych procesów. Więcej na temat kompetencji przyszłości i rozwiązań stosowanych w Europie będą Państwo mogli przeczytać w raporcie, który wkrótce opublikujemy.

Anna Nikowska – ekspertka Platformy Przemysłu Przyszłości